Co z kapslami, nakrętkami i zakrętkami? Jak je oddawać do recyklingu

Dlaczego kapsle, nakrętki i zakrętki są problematyczne (albo cenne)?

Kapsle, nakrętki i zakrętki wyglądają niepozornie: małe, lekkie, często zgubione gdzieś w domu lub wyrzucone razem z opakowaniem. W skali jednego gospodarstwa domowego to drobiazg. W skali miasta – to już tony metalu i plastiku, które mogą zasilić recykling albo wylądować na składowisku. Klucz tkwi w tym, że mamy do czynienia z różnymi materiałami, różnymi zasadami segregacji i różnymi wyjątkami.

Do tego dochodzi zamieszanie z lokalnymi wytycznymi: w jednej gminie trzeba odkręcać nakrętki, w innej – zostawiać je na butelkach. Niektóre kapsle są metalowe, inne z tworzyw. Część ma elementy z gumy, silikonowe uszczelki, folie aluminiowe czy papierowe etykiety. To wszystko wpływa na to, jak prawidłowo oddawać je do recyklingu i jak uniknąć błędów w segregacji.

Kapsle i nakrętki mają jeszcze jeden wymiar: społeczny. Od lat zbiera się plastikowe nakrętki na cele charytatywne. To buduje nawyk segregacji, ale potrafi też generować pytania – co dalej z takim surowcem, czy każda nakrętka się nadaje, czy zbieranie „do worka w domu” rzeczywiście ma sens? Odpowiedź zależy od kilku praktycznych szczegółów, które warto dobrze zrozumieć.

Rodzaje kapsli, nakrętek i zakrętek – z czego są zrobione?

Żeby dobrze segregować, trzeba najpierw wiedzieć, z jakim materiałem ma się do czynienia. Kapsel kapslowi nierówny, a „nakrętka” może być zupełnie inna w zależności od produktu.

Kapsle metalowe: od butelek po słoiki

Klasyczny kapsel kojarzy się z butelką po piwie lub napoju gazowanym. Taki element to najczęściej cienka blacha stalowa lub stal powlekana, czasem z niewielką domieszką innych metali. Od środka zwykle znajduje się warstwa uszczelniająca, na przykład z tworzywa sztucznego lub gumy.

Do kapsli metalowych można zaliczyć także część zakrętek na słoiki – te, które wyglądają jak wyprofilowana blacha z nadrukiem. Są to zwykle pokrywki typu „twist off”, używane do przetworów, dżemów, majonezów czy sosów. W ich środku zwykle znajduje się pierścień lub pierścień z uszczelką z tworzywa, który zapewnia szczelność.

Metalowe kapsle i zakrętki są cennym surowcem, ponieważ stal i metale nieżelazne (np. aluminium) dobrze nadają się do recyklingu i mogą być przetapiane wielokrotnie. Warunkiem jest jednak właściwe oddzielenie ich od innych odpadów oraz w miarę czyste oddanie do strumienia surowców wtórnych.

Plastikowe nakrętki: codzienny, ale różnorodny plastik

Plastikowe nakrętki to przede wszystkim HDPE (polietylen o wysokiej gęstości) oraz PP (polipropylen). To tworzywa, które bardzo dobrze sprawdzają się w recyklingu, jeśli trafią do odpowiedniego pojemnika i nie są nadmiernie zabrudzone. Z takich nakrętek powstają później nowe elementy z tworzyw, np. wiadra, skrzynki, doniczki, elementy wyposażenia.

Do grupy plastikowych nakrętek zaliczają się między innymi:

• nakrętki na butelki po wodzie, sokach, napojach, mleku;
• zakrętki od chemii gospodarczej (płyny do prania, płyny do mycia naczyń, środki czystości);
• nakrętki z dozownikami (np. „klik” lub z dziubkiem);
• większe zakrętki od opakowań po kawie rozpuszczalnej, suplementach, kosmetykach.

W praktyce poziom recyklingu plastikowych nakrętek zależy od czystości, rodzaju plastiku i dodatków – im więcej połączonych materiałów, tym trudniej o odzysk. Dlatego nakrętki z metalowymi sprężynkami, skomplikowanymi pompkami czy elementami silikonowymi traktuje się nieco inaczej niż prostą zakrętkę od wody mineralnej.

Zakrętki mieszane: metal + plastik + inne dodatki

Osobną grupą są zakrętki, które z zewnątrz wyglądają jak metalowe, ale w środku mają wbudowane elementy plastikowe, silikonowe lub gumowe. Dotyczy to m.in. nakrętek od butelek z alkoholem (z zabezpieczeniami), od olejów, syropów, a także bardziej „wyrafinowanych” opakowań kosmetyków czy syropów leczniczych.

Takie zakrętki da się zwykle zredukować do dwóch głównych grup materiałowych – metalu i plastiku – ale wymagają odrobiny pracy: czasem można oddzielić plastikowy wkład od metalowego pierścienia, czasem lepiej potraktować taki element jako odpad zmieszany, gdy rozdzielenie jest praktycznie niemożliwe bez narzędzi.

Praktyka zakładów recyklingu jest tutaj różna. W wielu sortowniach małe mieszane zakrętki, które trafią do strumienia metali, są sortowane i część tworzywa jest odseparowywana mechanicznie lub termicznie. Im jednak prostszy surowiec, tym większa szansa na efektywny odzysk, dlatego użytkownik może dużo poprawić, usuwając zbędne dodatki już na etapie domowej segregacji.

Przykładowe materiały w kapslach i nakrętkach – porównanie

Segregacja kapsli i nakrętek w Polsce – jak czytać kolory pojemników?

System segregacji odpadów jest w Polsce w dużej mierze ujednolicony, ale szczegółowe zasady mogą różnić się między gminami. Dotyczy to szczególnie kapsli i nakrętek. Podstawowy podział obejmuje: papier, szkło, bio, zmieszane oraz frakcję metale i tworzywa sztuczne. W wielu miejscach kapsle i nakrętki „lądują” właśnie w tej ostatniej frakcji.

Żółty pojemnik: metale i tworzywa sztuczne

Żółty pojemnik (lub worek) to w większości gmin miejsce, gdzie trafiają plastikowe nakrętki oraz metalowe kapsle. Kluczowe zasady:

• plastikowe nakrętki – po napojach, chemii, kosmetykach; puste, bez zawartości;
• kapsle metalowe – po napojach, trunkach, niepogniecione zbyt mocno, ale najlepiej spłaszczone;
• metalowe zakrętki od słoików – po odkręceniu, oczyszczone z resztek żywności;
• aluminiowe zakrętki – np. od niektórych butelek z alkoholem, po usunięciu wkładek.

W wielu gminach przyjęto zasadę, że do żółtego pojemnika można wrzucać małe elementy metalowe i plastikowe, pod warunkiem że nie zawierają niebezpiecznych substancji (np. resztek chemii agresywnej, olejów silnikowych, leków). Dotyczy to także kapsli po napojach energetycznych, napojach mlecznych i butelkach plastikowych.

Przy żółtym pojemniku często pojawia się dylemat: czy wrzucać same nakrętki osobno, czy zostawiać na butelce? W części gmin zaleca się dokładne zakręcanie butelek, w innych – wręcz przeciwnie, odkręcanie. W następnej sekcji pojawią się praktyczne wskazówki, jak się w tym odnaleźć.

Zielony lub biały pojemnik: szkło a zakrętki

Do pojemników na szkło wrzuca się butelki i słoiki, ale już nie zawsze zakrętki. Zasadniczo:

• zielony pojemnik – szkło kolorowe (butelki po piwie, winie itp.);
• biały pojemnik – szkło bezbarwne (słoiki, butelki po sokach, napojach bezbarwnych).

Niemal wszędzie obowiązuje wspólna wskazówka: szkło ma być bez metalowych elementów. Oznacza to, że zakrętki i metalowe obręcze należy odkręcić i wyrzucić do żółtego pojemnika. W przypadku zakrętek plastikowych na butelkach szklanych sytuacja jest podobna: plastik też powinien trafić do żółtego, a do szkła tylko „goła” butelka.

Wyjątkiem bywają miejsca, gdzie dopuszcza się wrzucanie zakrętek razem ze szkłem, licząc na późniejszą automatyczną separację. To jednak bardziej wyjątki niż zasada. W praktyce najbezpieczniej jest przyjąć prostą regułę: ze szkła zdejmuj wszystko, co nie jest szkłem.

Pojemnik na odpady zmieszane: kiedy nakrętka nie nadaje się do recyklingu?

Są sytuacje, kiedy kapsel, nakrętka czy zakrętka nie powinny trafić do recyklingu, lecz do odpadów zmieszanych. Dotyczy to głównie przypadków, gdy:

• element jest mocno zabrudzony substancjami tłustymi, chemicznymi, których nie da się łatwo usunąć;
• zakrętka zawiera trudne do rozdzielenia połączenie materiałów (np. skomplikowana pompka z metalową sprężyną, gumowymi uszczelkami i resztkami kosmetyku);
• kapsel pochodzi z opakowania po niebezpiecznych substancjach (np. rozpuszczalniki, środki żrące, specjalistyczne chemikalia przemysłowe);
• nakrętka jest stopiona, zdeformowana tak, że sortownie nie rozpoznają materiału.

W przypadku bardzo małych elementów, jak mikroskopijne zakrętki po kosmetykach próbnych, sortownie mogą mieć trudność z ich wychwyceniem. W niektórych gminach sugeruje się, aby wrzucać takie drobiazgi do większych opakowań z tego samego materiału (np. plastikowe nakrętki do większej plastikowej butelki) – zmniejsza to ryzyko zagubienia na taśmie sortującej.

Czy odkręcać nakrętki od butelek i słoików? Praktyczne zasady

Jedno z najczęściej zadawanych pytań dotyczy tego, czy butelki i słoiki mają być oddawane z zakrętkami, czy bez. Odpowiedź nie jest uniwersalna, ale można wypracować kilka prostych zasad, które ułatwią codzienną segregację i jednocześnie będą spójne z technologiami recyklingu.

Plastikowe butelki PET z napojami

Butelki PET po wodzie i napojach gazowanych stanowią ogromną część strumienia odpadów opakowaniowych. Tu pojawia się dylemat: odkręcać czy nie? W praktyce stosuje się dwa podejścia:

1. Butelka z nakrętką dokręconą – często zalecana przez gminy i producentów. Daje to pewność, że nakrętka nie zgubi się w procesie zbierania i trafi razem z butelką do sortowni. Butelkę należy wcześniej zgnieść, a dopiero potem dokręcić nakrętkę.
2. Butelka i nakrętka osobno – stosowane tam, gdzie systemy sortujące dobrze radzą sobie z wyłapywaniem lekkich elementów. Wtedy butelka (zgnieciona) trafia do pojemnika, a nakrętka wrzucana jest luzem.

Najlepiej sprawdzić lokalne wytyczne swojej gminy lub operatora odbierającego odpady. Gdy brak jednoznacznych informacji, bezpieczną praktyką jest zgniatanie butelek i zakręcanie. Ułatwia to też logistykę (więcej odpadów mieści się w pojemniku).

Słoiki i butelki szklane – zakrętki zawsze osobno

W przypadku szkła sprawa jest prostsza: zakrętki należy zdejmować. Dotyczy to zarówno zakrętek metalowych, jak i plastikowych. Powody:

• metalowe i plastikowe elementy zanieczyszczają strumień szkła, obniżając jakość surowca;

Butelki po oleju, chemii gospodarczej i kosmetykach

Przy butelkach po oleju spożywczym, płynach do płukania, szamponach czy płynach do mycia naczyń problemem są resztki zawartości. Sam materiał nakrętek – najczęściej tworzywo dobrej jakości – jak najbardziej nadaje się do recyklingu, ale przy mocnym zabrudzeniu całość bywa odrzucana na etapie sortowania.

• butelki po oleju – plastikowa nakrętka trafia do żółtego pojemnika razem z butelką; resztki oleju najlepiej porządnie odciekają, a butelkę lekko przepłukać ciepłą wodą (bez przesady, nie chodzi o zużywanie dużych ilości wody);
• opakowania po chemii gospodarczej – nakrętki i dozowniki (bez metalowych sprężyn) również do żółtego pojemnika; butelki powinny być możliwie puste, bez gęstych osadów;
• kosmetyki – sztywne nakrętki po żelach, szamponach, balsamach można wrzucać do frakcji metale i tworzywa; skomplikowane mechanizmy (np. pompki typu „airless”) często lepiej zakwalifikować do zmieszanych, jeśli ich rozebranie jest zbyt trudne.

Dobrym nawykiem jest krótkie „przepchnięcie” resztek produktu przy ostatnim użyciu – wyciśnięcie do końca, zostawienie butelki odwróconej, a dopiero później zakręcenie lub zdjęcie nakrętki. Mniej resztek to czystszy surowiec.

Nakrętki z uszczelkami i wkładkami – co z dodatkowymi elementami?

Wiele zakrętek ma w środku miękką uszczelkę, plastikową lub gumową wkładkę, czasem elementy „klikające”. W warunkach domowych nie trzeba rozbierać wszystkiego co do milimetra, ale kilka prostych zabiegów poprawia jakość surowca:

• cienkie piankowe uszczelki (często w metalowych zakrętkach od słoików) – zwykle nie ma konieczności ich wyjmowania; trafią do strumienia metali i zostaną oddzielone w późniejszym etapie;
• grube silikonowe uszczelki – jeśli da się je łatwo wyjąć (np. w szklanych butelkach wielorazowych), można wrzucić je osobno do zmieszanych, a metalową lub plastikową część do żółtego pojemnika;
• wkładki zabezpieczające („seal”, folie aluminiowe pod nakrętką) – aluminiowe zazwyczaj można dołączyć do metali, natomiast papierowo-plastikowe mieszanki są gorszym surowcem i często trafiają do zmieszanych.

Jeśli demontaż wymaga noża, kombinerek i pięciu minut pracy – zwykle nie ma sensu się w to bawić. Lepiej skupić się na prostych rozdzieleniach: metal vs plastik, duże elementy vs drobne śmieci.

Akcje charytatywne „nakrętki na pomoc” – jak łączyć dobroczynność z recyklingiem

Popularne zbiórki plastikowych nakrętek – w szkołach, firmach czy pod sklepami – realnie wspierają organizacje pomocowe, ale mają też wymiar środowiskowy. Dobrze prowadzone akcje dostarczają recyklerom dużych partii jednorodnego tworzywa, co ułatwia przetwarzanie.

Jakie nakrętki są przyjmowane w zbiórkach?

Organizatorzy zbiórek najczęściej stawiają na dość proste zasady. Zwykle przyjmowane są:

• klasyczne nakrętki od napojów – woda, soki, napoje gazowane, mleko UHT;
• niewielkie nakrętki po chemii gospodarczej – jeśli są czyste i bez resztek agresywnych środków;
• kolorowe zakrętki po kosmetykach – szampony, żele, płyny do kąpieli, odżywki.

Większość zbiórek wyklucza natomiast:

• pompki, atomizery, spraye – z powodu metalowych sprężyn i mieszanych materiałów;
• nakrętki po olejach silnikowych, chemii technicznej – z uwagi na potencjalnie niebezpieczne zanieczyszczenia;
• zakrętki bardzo zabrudzone – tłuszczem, farbą, klejami.

Przed wrzuceniem do pojemnika charytatywnego dobrze jest krótko obejrzeć każdą nakrętkę: usunąć papierowe etykiety, resztki folii, odkręcić małe doczepione elementy. Tak przygotowany surowiec ma większą wartość rynkową, a to bezpośrednio przekłada się na środki dla podopiecznych akcji.

Łączenie domowej segregacji ze zbiórką nakrętek

W praktyce można prowadzić domową „minisegregację” nakrętek. Wystarczy osobne pudełko lub worek w kuchni czy przedpokoju, do którego trafiają wszystkie plastikowe nakrętki przeznaczone na cele charytatywne. Reszta – metalowe kapsle, skomplikowane zakrętki, pompki – ląduje w standardowym systemie segregacji.

Po zapełnieniu pojemnika nakrętki warto szybko przesortować: odrzucić elementy z metalem, objęte zakazem w regulaminie zbiórki, mocno zabrudzone. To zajmuje kilka minut raz na kilka tygodni, a ułatwia pracę wolontariuszom, którzy później przerzucają całe worki surowca.



Najczęstsze błędy przy wyrzucaniu kapsli i nakrętek

Błędne nawyki utrwalają się latami, dlatego dobrze jest je nazwać wprost. Kilka z nich szczególnie komplikuje pracę sortowni.

Wrzucanie kapsli luzem do szkła

Metalowe kapsle i zakrętki w kontenerze na szkło wydają się „niewinne”, bo i tak mają trafić do recyklingu. Problem w tym, że:

• zanieczyszczają partię szkła, które wymaga później intensywniejszego doczyszczania;
• mogą zostać częściowo stopione razem ze szkłem, psując parametry końcowego produktu (np. barwę, wytrzymałość);
• utrudniają pracę przy ręcznym dosortowywaniu, zwiększając ryzyko skaleczeń.

Prostsze i bezpieczniejsze jest rozdzielanie: szkło do szkła, metal do metali. Nawet jeśli w instalacji funkcjonują separatory magnetyczne, ich zadaniem jest „ratowanie” pojedynczych zanieczyszczeń, nie zastępowanie prawidłowej segregacji.

Pozostawianie resztek produktu w zakrętkach

Zaschnięte sosy, kremy, farby czy oleje w zakrętkach szybko psują cały worek surowca. W sortowni takie elementy od razu są odrzucane, a w skrajnym przypadku mogą „spalić” wartość całej partii. Proste gesty pomagają tego uniknąć:

• kapsel po musztardzie – wystarczy przetrzeć ręcznikiem papierowym lub wypłukać w resztkach wody po zmywaniu naczyń;
• nakrętka po gęstym kremie – zdrapać resztki łyżeczką czy szpatułką, zaklasyfikować do plastiku lub, przy dużym zabrudzeniu, do zmieszanych.

Traktowanie wszystkich „małych elementów” jako zmieszanych

Odruch wyrzucania wszystkich drobnych przedmiotów do kosza na śmieci wynika często z przekonania, że „i tak się to zgubi”. Tymczasem większość kapsli i nakrętek jest bez problemu wychwytywana na liniach sortowniczych, jeśli trafią do odpowiedniej frakcji.

Drobne wyjątki (mikroskopijne zaślepki, mieszane elementy trudno rozbieralne) nie powinny przesłaniać ogólnej zasady: plastikowe nakrętki i metalowe kapsle to pełnowartościowy surowiec, a nie śmieć ostatniej kategorii.

Specjalne rodzaje nakrętek i kapsli, które budzą wątpliwości

Korki i kapsle od win oraz alkoholi wysokoprocentowych

Butelki po winie i mocniejszych trunkach mają szereg różnych zamknięć. Każde z nich wymaga nieco innego podejścia.

• tradycyjny korek naturalny – z punktu widzenia domowej segregacji zwykle trafia do odpadów zmieszanych (albo do bio, jeśli lokalny system to dopuszcza); nie jest plastikiem ani metalem;
• korek syntetyczny – wykonany z tworzywa, ale na tyle specyficznego, że recykling jest utrudniony; w większości gmin traktowany jako zmieszane;
• metalowe zakrętki od win i alkoholi – aluminiowe lub stalowe, po oddzieleniu od folii i wkładek, powinny trafić do żółtego pojemnika;
• ozdobne kapturki i koszulki termokurczliwe – często to mieszanka PVC i innych tworzyw; jeśli nie ma wyraźnych wytycznych lokalnych, zwykle bezpieczniej kwalifikować je do zmieszanych.

Wieczka od kaw rozpuszczalnych, kakao i mleka w proszku

Popularne słoiki po kawie rozpuszczalnej czy kakao często mają plastikowe wieczka z dodatkową uszczelką. Sam materiał wieczka – sztywny plastik – zazwyczaj jest dobrym surowcem:

• plastikowe wieczka po wysypaniu resztek produktu trafiają do żółtego pojemnika;
• foliowe zabezpieczenia (metalizowane lub papierowo-aluminiowe) po zerwaniu wymagają oceny: czysta folia aluminiowa może dołączyć do metali, natomiast wielowarstwowe zabezpieczenia częściej trafiają do zmieszanych.

Szkło po takich produktach trzeba umieścić w pojemniku na szkło, najlepiej po krótki przepłukaniu lub wyczyszczeniu ściereczką, by proszek nie wysypywał się do kontenera.

Nakrętki z dozownikami dziecięcymi i sportowymi

Buteleczki dla dzieci, napoje izotoniczne czy wody „sportowe” mają często złożone zakrętki: z zaworkiem, gumową końcówką, dodatkową blokadą. Z reguły całość wykonana jest z tworzyw, ale z różnymi dodatkami.

Przy takim opakowaniu można zastosować prosty podział:

• jeśli element składa się wyłącznie z plastiku i nie ma w środku sprężyn, kulek metalowych czy szklanych – całość można wyrzucić do żółtego pojemnika;
• jeżeli widoczne są elementy metalowe albo ciężko stwierdzić, z czego zrobione są wkładki – a demontaż jest trudny – taki dozownik lepiej zaklasyfikować jako zmieszane, a samą butelkę zgnieść i wrzucić do metali i tworzyw.

Jak przechowywać kapsle i nakrętki przed wyrzuceniem?

Przy większym zużyciu napojów, konserw czy produktów w słoikach szybko okazuje się, że samo „oddawanie” kapsli i nakrętek to za mało – trzeba je jeszcze sensownie gromadzić w domu, by nie robiły bałaganu.

Domowy system „magazynowania” drobnych surowców

Sprawdzonym trikiem jest wykorzystanie jednego, większego opakowania jako pojemnika na kapsle i nakrętki. Może to być:

• duża plastikowa butelka po wodzie (5 l) – do środka wrzuca się wszystkie metalowe kapsle; po zapełnieniu butelkę można wrzucić w całości do żółtego pojemnika, a kapsle zostaną wyjęte na sortowni;
• pudełko po lodach lub szczelny słoik – na plastikowe nakrętki przeznaczone do zbiórki charytatywnej;
• oddzielny pojemnik na „problematyczne” elementy – pompki, mieszane zakrętki, które raz na jakiś czas można na spokojnie przejrzeć i zdecydować, co gdzie trafi.

Taki system redukuje ilość drobnicy latającej po szafkach, a jednocześnie zachęca domowników, by faktycznie segregowali te elementy, zamiast wrzucać je z przyzwyczajenia do zmieszanych.

Ograniczanie zapachu i zabrudzeń

Kapsle i nakrętki po produktach spożywczych mogą wydzielać nieprzyjemny zapach, jeśli pozostaną brudne i wilgotne. Kilka prostych zasad pozwala tego uniknąć:

• przed wrzuceniem do „domowego pojemnika” dobrze jest krótko przepłukać nakrętki, zwłaszcza po mleku, sosach, przetworach;
• pojemnik na kapsle czy nakrętki powinien mieć pokrywkę – ogranicza to zapach i rozsypywanie się zawartości;
• raz na kilka tygodni warto opróżnić pojemnik, nawet jeśli nie jest do końca pełny, żeby nie gromadził się w nim brud.

Rola kapsli i nakrętek w obiegu zamkniętym

Kapsle i nakrętki postrzega się często jako „detal” przy segregacji, tymczasem stanowią one znaczący strumień surowców wtórnych. Z metalu z kapsli powstają m.in. nowe puszki, części metalowe, elementy konstrukcyjne. Z przetworzonego plastiku z nakrętek produkuje się wiadra, doniczki, skrzynki transportowe, elementy małej architektury, a nawet nowe nakrętki.

Jak zmiany w przepisach wpływają na nakrętki i zakrętki?

Na sklepowych półkach pojawia się coraz więcej butelek z zakrętkami „na stałe”. To nie przypadek ani fanaberia producentów, ale efekt nowych regulacji unijnych dotyczących opakowań po napojach.

Przytwierdzone zakrętki w butelkach po napojach

Dyrektywa SUP (Single Use Plastics) wprowadza obowiązek stosowania zakrętek trwale połączonych z butelką przy jednorazowych opakowaniach po napojach. Celem jest ograniczenie sytuacji, w których sama nakrętka ląduje osobno w środowisku.

W praktyce oznacza to kilka zmian dla użytkownika:

• coraz częściej zakrętka nie będzie się całkiem odkręcać – pozostanie na plastikowym „ramieniu” lub zawiasie;
• butelkę wyrzuca się z zakrętką – do pojemnika na metale i tworzywa; nie trzeba (i nie należy) jej odrywać na siłę;
• w sortowniach takie opakowanie łatwiej trafia jako komplet do recyklingu, a nakrętka nie „ucieka” na dno instalacji.

Jeśli przytwierdzona zakrętka przeszkadza np. w piciu napoju, można ją często odgiąć lub obrócić, ale nie ma sensu jej zrywać. Dla systemu recyklingu korzystniejsza jest butelka z kompletnym zamknięciem.

Oznaczenia materiałowe na nakrętkach i wieczkach

Coraz więcej zakrętek i kapsli ma drobne oznaczenia, które ułatwiają przypisanie ich do odpowiedniej frakcji. Wystarczy je raz rozszyfrować, by później działać automatycznie.

• PP, PE-HD, PE-LD – typowe tworzywa używane na nakrętki; wszystkie trafiają do żółtego pojemnika razem z innymi plastikami i metalami;
• ALU – aluminium, pojawia się czasem na zakrętkach od napojów i alkoholu; również frakcja metale i tworzywa;
• Znaczki z trójkątem i cyfrą – to standardowe oznaczenia tworzyw (1–7); dla domowej segregacji wystarczy, że cyfry 1–6 na nakrętkach oznaczają „do żółtego”, jeśli nie ma dodatkowych zastrzeżeń lokalnych.

Jeśli na nakrętce nie ma żadnych symboli, a w dotyku i wyglądzie przypomina typowy plastik butelkowy, traktuje się ją tak samo jak resztę opakowania po napoju czy kosmetyku.

Różnice między gminami a ogólne zasady

Sam system pojemników może się różnić – gdzie indziej frakcje są łączone lub dzielone. Kilka reguł jest jednak wspólnych w większości miast i gmin:

• plastikowe nakrętki lądują razem z plastikiem i metalem, nawet jeśli są małe;
• metalowe kapsle – to samo: frakcja metale i tworzywa, ewentualnie oddzielny pojemnik na metale, jeżeli taki istnieje;
• kompleksowe zakrętki (z pompką, triggerem, zaworkiem) – plastikowe części do żółtego, elementy metalowe lub „nie do końca wiadomo jakie” – do zmieszanych.

Jeśli lokalne wytyczne mówią inaczej, pierwszeństwo mają informacje z gminy lub firmy odbierającej odpady. To one odpowiadają za funkcjonowanie konkretnej instalacji i najlepiej wiedzą, z czym sobie poradzą.



Co dzieje się z kapslami i nakrętkami po ich wyrzuceniu?

Po wrzuceniu do odpowiedniego pojemnika surowiec przechodzi długą drogę, zanim ponownie pojawi się w obiegu. W przypadku drobnych elementów jest to szczególnie widoczne.

Droga metalowego kapsla w sortowni

W instalacji przetwarzającej metale i tworzywa kapsle z butelek szklanych trafiają najpierw na linię przesiewania. Drobne elementy spadają niżej, gdzie:

• oddzielane są metale żelazne za pomocą separatora magnetycznego – stalowe kapsle przyciąga magnes i kieruje do odpowiedniego strumienia;
• aluminium „wyłapują” separatory prądów wirowych, które odrzucają lekkie metalowe części na osobny tor;
• zanieczyszczenia nienadające się do recyklingu są odrzucane ręcznie lub przez optyczne sortery.

Następnie kapsle są zgniatane i prasowane w belki lub kostki złomu, by trafić do hut. Tam ponownie się je topi i wprowadza do produkcji – już jako wsad do nowych opakowań lub części technicznych.

Jak przetwarza się plastikowe nakrętki?

Z tworzywami droga bywa dłuższa, ale schemat jest podobny. W sortowni nakrętki razem z innymi plastikami:

• trafiają na linię segregacji, gdzie sortery optyczne rozpoznają rodzaj tworzywa (np. kolor i typ plastiku);
• są rozdrabniane na płatki w młynach, a następnie płukane, by usunąć resztki etykiet, gumek i innych dodatków;
• po wysuszeniu przetworzone płatki topi się i formuje w granulat, który jest surowcem dla producentów wiader, skrzynek, doniczek czy kolejnych nakrętek.

Im mniej zanieczyszczeń – resztek jedzenia, tłuszczu, elementów metalowych – tym efektywniejszy i tańszy jest cały proces. Domowa segregacja, choć wydaje się drobiazgiem, realnie wpływa na to, czy dany strumień nadaje się do ponownego użycia.

Jak producent wpływa na „recyklowalność” kapsli i nakrętek?

Nie wszystko da się rozwiązać po stronie użytkownika. Konstrukcja i materiał zamknięcia decydują o tym, jak łatwo je będzie odzyskać z systemu.

Projektowanie prostych zamknięć mono-materiałowych

Producenci coraz częściej tworzą nakrętki i kapsle z jednego rodzaju materiału lub z niewielkim dodatkiem innych surowców. Dla recyklingu jest to ogromna różnica.

• Jednolity plastik – nakrętka i pierścień pod nią wykonane z tego samego rodzaju tworzywa (np. PP) pozwalają wykorzystać całość bez mozolnego rozdzielania;
• Ograniczona ilość gumek, pianek i wkładek – im mniej takich dodatków, tym mniejsze straty materiału w procesie sortowania i mycia;
• Proste systemy otwierania – zatrzaski, zawiasy, kapsle typu „flip-top” bez metalowych części są w pełni akceptowane w strumieniu tworzyw.

Z punktu widzenia użytkownika najlepszym wyborem są opakowania, w których całe zamknięcie wygląda spójnie, nie ma widocznych sprężyn ani mieszanki różnych surowców. Takie nakrętki bez wahania można wrzucać do żółtego pojemnika.

Ograniczanie nadmiarowych ozdób i nakładek

Różnego rodzaju dekoracyjne osłonki, kapturki, plastikowe lub metalowe „koronki” na zakrętkach wyglądają efektownie na półce sklepowej, lecz stanowią poważne utrudnienie przy recyklingu. Zwykle składają się z kilku warstw materiału, których nie opłaca się rozdzielać.

Świadomy konsument może na to reagować na dwa sposoby:

• wybierać produkty bez zbędnych ozdobnych osłonek – z prostą, jednorodną zakrętką;
• jeżeli już takie się trafią, zdjąć dodatkowe elementy (np. folię ozdobną) i wyrzucić je do zmieszanych, pozostawiając do recyklingu to, co się da.

Nakrętki a mikroplastik – gdzie leży problem?

Kwestia mikroplastiku pojawia się najczęściej przy dyskusji o drobnych elementach, takich jak nakrętki. Nie chodzi tylko o sam materiał, ale też jego zachowanie po przedostaniu się do środowiska.

Dlaczego zgubiona nakrętka na plaży to nie błahostka?

Nakrętka porzucona w lesie, na plaży czy na chodniku z czasem się nie „rozłoży” w klasycznym sensie. Pod wpływem promieni UV, tarcia, mrozu i ciepła pęka na coraz mniejsze fragmenty. Po latach pozostają mikroskopijne cząstki, które:

• są połykane przez ptaki i małe zwierzęta, mylone z pokarmem;
• trafiają do gleby i wody, a dalej do łańcucha pokarmowego;
• są praktycznie nie do usunięcia z otwartego środowiska.

Stąd nacisk na to, by jak najwięcej nakrętek i kapsli nie wypadało z systemu. Trwale przytwierdzone zakrętki, zbiórki charytatywne czy wrzucanie wszystkiego do żółtego pojemnika to elementy tej samej układanki.

Co można zrobić w skali gospodarstwa domowego?

Z perspektywy jednego mieszkania możliwości wydają się ograniczone, ale kilka prostych nawyków realnie zmniejsza ilość mikroplastiku generowanego przez nakrętki:

• nie spalać plastikowych nakrętek w domowych piecach – poza toksycznymi oparami, powstaje z tego trudny do wychwycenia pył;
• nie wrzucać ich luzem do ogniska na działce czy grilla – roztopiony plastik przywiera do gleby, rozpada się na drobne cząstki, a przy okazji wydziela nieprzyjemny zapach;
• unikać zgniatania nakrętek na drobne kawałki przed wyrzuceniem – łatwiej się wtedy „gubią” w systemie.

Minimalizowanie zużycia – mniej kapsli, mniej problemu

Nawet najlepiej zorganizowany recykling jest tylko jednym z narzędzi. Im mniej odpadów generujemy, tym prostszy staje się cały system, również w odniesieniu do kapsli i nakrętek.

Wybór produktów z opakowaniami wielokrotnego użytku

W codziennych zakupach można wyłapać kilka częstych sytuacji, w których da się ograniczyć liczbę zakrętek i kapsli w domu:

• napoje – dzbanki filtrujące lub woda z kranu zamiast kolejnych zgrzewek małych butelek, a jeśli już plastik, to większe pojemności zamiast pojedynczych porcji;
• oleje, sosy, octy – butelki szklane z prostym, metalowym kapslem lub z klasyczną zakrętką zamiast skomplikowanych dozowników, które trudno zrecyklingować;
• kawy i herbaty – opakowania wielokrotnego użytku, zapasy w słoikach i puszkach uzupełnianych z większych worków.

W wielu domach przejście na dzbanek filtrujący i rzadziej kupowane napoje gazowane oznacza niemal natychmiastowy spadek liczby plastikowych nakrętek o połowę lub więcej.

Stosowanie zamienników z mniejszą liczbą elementów

Dotyczy to zwłaszcza kosmetyków i chemii domowej. Zamiast skomplikowanych pompek i atomizerów można poszukać rozwiązań opartych na prostych zakrętkach, które po zużyciu produktu:

• łatwo odkręcić i wyrzucić do recyklingu;
• można wykorzystać ponownie, np. do domowych roztworów czyszczących lub płynów do prania.

W praktyce często okazuje się, że jedna porządna butelka z wygodnym zamknięciem może służyć długo, a nowe produkty kupuje się w wersjach „uzupełniających” – w prostych woreczkach lub butelkach z minimalną liczbą elementów.

Kapsle i nakrętki w edukacji ekologicznej

Ze względu na swój rozmiar i prostotę kapsle oraz nakrętki świetnie nadają się jako narzędzie do nauki segregacji – zwłaszcza dla dzieci, ale nie tylko.

Zabawy i ćwiczenia uczące segregacji

W przedszkolach i szkołach często stosuje się proste gry, w których kapsle i nakrętki odgrywają główną rolę. W domu można zrobić podobnie:

• przygotować trzy pojemniki w różnych kolorach – symbolizujących szkło, metale i tworzywa oraz zmieszane;
• zbierać przez tydzień różne rodzaje zamknięć (kapsle po piwie, zakrętki od dżemu, nakrętki po napojach);
• razem z domownikami posegregować wszystko „na sucho”, tłumacząc przy okazji, dlaczego część trafia do żółtego, a część do zmieszanych.

Takie ćwiczenia szybko pokazują, ile różnych materiałów kryje się w jednym, pozornie prostym elemencie. Dzieci zwykle zapamiętują to lepiej niż długie wyjaśnienia przy pojemnikach na odpady.

Łączenie zbiórek charytatywnych z nauką selekcji

Akcje zbierania nakrętek dla fundacji czy szpitali mają dodatkowy, edukacyjny wymiar. Wspólne sortowanie, oddzielanie metalowych elementów, prostych plastików i tych „problematycznych” uczy, że nie każdy odpad jest taki sam, a detale mają znaczenie.

W wielu szkołach czy biurach sprawdza się prosty system: dwa pojemniki – „nakrętki dla…” oraz „inne kapsle do recyklingu”. Dzięki temu nawet osoby, które nie pamiętają wszystkich zasad domowej segregacji, odruchowo dzielą odpady na te, które generują wsparcie finansowe, i te, które „tylko” zasilą strumień surowców wtórnych.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Do jakiego pojemnika wyrzuca się kapsle od piwa i innych napojów?

Metalowe kapsle od piwa, napojów gazowanych czy innych trunków wrzucamy do pojemnika na metale i tworzywa sztuczne, czyli najczęściej do żółtego worka/kosza (w części gmin jest to niebiesko-żółta frakcja łączona).

Przed wyrzuceniem warto kapsel lekko spłaszczyć, aby zajmował mniej miejsca, ale nie zgniatać go w kulkę razem z innymi odpadami. Dobrze też, by nie był zatłuszczony ani oblepiony resztkami jedzenia – ułatwia to recykling w sortowni.

Gdzie wyrzucać zakrętki od słoików typu twist off?

Metalowe zakrętki od słoików (twist off) po przetworach, dżemach czy sosach wyrzucamy do pojemnika na metale i tworzywa sztuczne, czyli zwykle do żółtego pojemnika. Słoik trafia osobno do szkła (zielony lub biały pojemnik, w zależności od koloru).

Przed wyrzuceniem zakrętki powinny być odkręcone i w miarę możliwości oczyszczone z resztek jedzenia. Nie trzeba usuwać wewnętrznej uszczelki – recykler poradzi sobie z niewielką domieszką tworzywa.

Do jakiego kosza wrzucać plastikowe nakrętki od butelek po wodzie i napojach?

Plastikowe nakrętki od wody, napojów, mleka czy soków wrzucamy do pojemnika na metale i tworzywa sztuczne, czyli najczęściej do żółtego pojemnika. To cenny surowiec (zwykle HDPE lub PP), który dobrze nadaje się do recyklingu.

Nakrętki powinny być puste, bez resztek napoju w środku. Jeśli lokalne wytyczne mówią, żeby butelki zakręcać – wrzucaj butelkę z nakrętką; jeśli nakazują odkręcać – wyrzucaj je osobno, ale wciąż do żółtego pojemnika.

Czy trzeba odkręcać nakrętki od butelek przed wyrzuceniem do recyklingu?

To zależy od gminy. W części gmin zaleca się zakręcanie butelek (ułatwia to prasowanie i transport), w innych – odkręcanie nakrętek przed wyrzuceniem. Zawsze sprawdź lokalny regulamin utrzymania czystości lub informacje na stronie ZGK/PSZOK.

Jeśli nie masz pewności, możesz przyjąć zasadę: butelkę zgnieć, lekko zakręć nakrętkę i całość wrzuć do żółtego pojemnika. Najważniejsze, by ani butelka, ani nakrętka nie trafiły do odpadów zmieszanych.

Co zrobić z nakrętkami z pompką, dozownikiem lub metalową sprężynką?

Nakrętki z pompką (np. od mydła w płynie, balsamów) są mieszane materiałowo – zwykle plastik + metalowa sprężyna. Idealnie byłoby rozebrać je na części: plastikowe elementy wrzucić do żółtego pojemnika, metalową sprężynę – także do żółtego (metale i tworzywa).

Jeśli demontaż jest bardzo trudny lub wymaga narzędzi, taką pompkę lepiej potraktować jako odpad zmieszany. Dotyczy to szczególnie skomplikowanych dozowników, których nie da się łatwo rozłożyć na osobne frakcje.

Czy wszystkie plastikowe nakrętki nadają się do zbiórek charytatywnych?

Większość zbiórek charytatywnych przyjmuje standardowe nakrętki z HDPE i PP, np. po wodzie, napojach, chemii gospodarczej. Rzadziej chciane są nakrętki z wieloma dodatkami (gumowe wkładki, metalowe sprężyny, elementy silikonowe).

• zawsze sprawdź regulamin konkretnej zbiórki (organizatorzy często publikują listę „tak/nie”);
• zdejmuj zbędne elementy (folie, papierowe etykiety, metalowe części), jeśli to łatwe;
• napełnianie worków przez wiele miesięcy ma sens tylko wtedy, gdy faktycznie oddasz je do działającego punktu zbiórki.

Gdzie wyrzucać zakrętki mieszane, np. od alkoholu z plastikowym wkładem?

Zakrętki od alkoholu lub syropów często łączą metalową „czapkę” z plastikowym wkładem i zabezpieczeniami. Jeśli łatwo je rozdzielić ręcznie, zrób to: część metalową wyrzuć do żółtego (metale i tworzywa), plastikowy wkład – również do żółtego.

Jeżeli rozdzielenie jest praktycznie niemożliwe, wyrzuć całość do pojemnika na metale i tworzywa sztuczne. Sortownie często mają możliwość mechanicznego oddzielenia niewielkich ilości tworzywa od metalu, więc taki odpad i tak ma większą szansę na recykling niż w śmieciach zmieszanych.

Najważniejsze punkty

• Kapsle, nakrętki i zakrętki w skali pojedynczego domu są drobiazgiem, ale w skali miasta stanowią tony cennego surowca (metalu i plastiku), który może trafić do recyklingu lub na składowisko – zależnie od naszej segregacji.
• Największy problem z tymi odpadami wynika z różnorodności materiałów (metal, różne tworzywa, guma, silikon, folie, papier) oraz lokalnych zasad – w każdej gminie przepisy dotyczące np. odkręcania nakrętek mogą się różnić.
• Metalowe kapsle i zakrętki (np. od piwa, napojów, słoików „twist off”) są bardzo wartościowym surowcem, pod warunkiem że trafią do odpowiedniego pojemnika na metale i będą w miarę czyste, bez resztek jedzenia.
• Plastikowe nakrętki (głównie z HDPE i PP) dobrze nadają się do recyklingu i po prawidłowej segregacji mogą stać się nowymi produktami z tworzyw, ale ich odzysk utrudniają zabrudzenia i liczne dodatki materiałowe.
• Zakrętki mieszane (metal + plastik + guma/silikon) są najtrudniejsze do przetworzenia; im bardziej użytkownik rozdzieli je na prostsze frakcje w domu, tym wyższa szansa na efektywny recykling.
• Elementy z wbudowanymi sprężynkami czy skomplikowanymi pompkami (np. od mydeł w płynie) często powinny być traktowane jako odpady zmieszane, o ile nie da się ich łatwo rozebrać na sam plastik i sam metal.

Dla ciekawskich – więcej materiałów:

• 

  Co zrobić z zakrętkami – oddzielać czy nie?

• 

  Czy kapsle po butelkach można przetwarzać?

• 

  Mit: „Nie ma znaczenia, gdzie wrzucę zakrętkę”

• 

  Obrazy z kapsli – kreatywność bez granic

• 

  Innowacyjne sposoby recyklingu kapsli i nakrętek

• 

  Eko-mit o kapslach: plastikowe nakrętki to skarb czy…